Het onderwerp “bestuurlijke toekomst” loopt al jaren. Er is al ruim 5 jaar een begeleidingscommissie bestuurlijke toekomst. In deze begeleidingscommissie zaten de fractievoorzitters van alle partijen. Het onderwerp heeft al vaak op de raadsagenda gestaan. Daar zijn alle mogelijke toekomstscenario’s afgetast. Er zijn meerdere rapporten verschenen, van onder meer &Vandelaar en Necker, waarin staat uitgelegd dat zelfs een fusiegemeente Wormerland/Oostzaan/Landsmeer onvoldoende robuust, dus niet financieel toekomstbestendig is. Een nog grotere groene fusiegemeente (met Waterland en Edam/Volendam) kan niet, omdat deze gemeentes niet willen. In een ander rapport wordt uitgelegd dat een zelfstandige gemeente, met een eigen ambtelijke organisatie, al heel snel in de rode papieren zal gaan lopen met structurele tekorten. Deze tekorten zullen ergens moeten worden gecompenseerd. Een gemeente heeft niet veel manieren om geld op te halen of te bezuinigen, en de manieren waarop dat wel kan, zullen inwoners direct in hun portemonnee voelen of in het dorp merken. Te denken valt aan bezuinigen op de ambtelijke organisatie (en dus de diensten die de ambtenaren leveren), verhogen gemeentelijke belastingen en legeskosten, uitstellen onderhoud aan scholen en nog meer vertraging bij bouwprojecten. En dit terwijl Wormerland nu al echt een dure gemeente is voor haar inwoners.
Er zijn partijen in de gemeenteraad die met eigen rekensommen komen en het financiele rapport van Necker slecht vinden. Wij hebben vertrouwen in het rapport van Necker: wij hebben het rapport van Necker door twee eigen financieel experts laten beoordelen en deze onderschrijven de conclusies, namelijk dat een zelfstandig Wormerland niet houdbaar is.
Afgezien van dat Wormerland er financieel slechter voor staat dan het lijkt, is belangrijker: onze ambtelijke organisatie is klein en kwetsbaar. Let op: dat is nu al geval, terwijl we een ambtelijke organisatie delen met Oostzaan. Oostzaan is al verder met de fusieplannen dan Wormerland, en heeft al besloten te gaan fuseren (met Purmerend of Zaanstad). Oostzaan stapt dus uit de gedeelde ambtelijke organisatie. Dat maakt ons nog kwetsbaarder. De ontvlechting van de ambtelijke organisatie kunnen we eigenlijk al niet betalen. We hebben nu al een tekort aan ambtenaren en dat zal alleen maar erger worden. Er is een landelijk tekort op de arbeidsmarkt, maar voor ons geldt dat we worden omringd door grote gemeentes die gunstiger arbeidsvoorwaarden en salarissen kunnen bieden, waar ambtenaren liever zullen werken. De uitdagingen waar we als gemeente voor staan zijn zo complex geworden (jeugdzorg, WMO, energietransitie e.d.) dat we het niet alleen aan kunnen. Vorig jaar is er vijf maanden niemand geweest op de afdeling ruimtelijke ordening. Gevolg: bouwaanvragen en dergelijke konden niet worden afgehandeld. Eerder was er een periode niemand op duurzaamheid, energietransitie en klimaat. Het dienstencentrum is soms dicht omdat er geen mensen zijn. Als raad horen we heel vaak dat dingen niet kunnen, omdat er geen ambtenaren voor zijn.
In de regio hebben we veel samenwerkingen zoals de GGD, veiligheidsdienst, omgevingsdienst et cetera. Daar komt onze wethouder met weinig of geen ambtelijke voorbereiding en ondersteuning aanschuiven. Dat maakt het heel erg moeilijk om iets in te brengen of te onderhandelen voor Wormerland, terwijl er veel afspraken worden gemaakt.
Kortom: het onderwerp bestuurlijke toekomst is een heel zorgvuldig traject dat al jaren loopt en ook nog een aantal jaar zal doorlopen. Op de een of andere manier heeft het de afgelopen jaren weinig publieke aandacht gehad. Maar het idee dat er nu snel iets wordt doorgeduwd, dat klopt echt niet.
Om grip te houden op te ontwikkelingen moet er nu een volgende stap worden gezet. Purmerend en Zaanstad hebben allebei aangegeven open te staan voor fusie, maar willen dat slechts één keer doen. Dus als Oostzaan en Landsmeer gaan fuseren moeten wij aanhaken. We kunnen het niet nog twee jaar aankijken en dan alsnog aankloppen. Ook zijn we nu nog in een positie dat we iets te onderhandelen hebben. Als we wachten worden we uiteindelijk opgeknipt en ergens bij gevoegd.
GroenLinks begrijpt de sombere stemming in de dorpen over een fusie. De toekomst is onzeker, er komt een andere naam op het bord als je de brug over rijdt, en zal Zaanstad of Purmerend dan wel de benodigde zekerheid bieden? Ons enige en eerlijke antwoord is: nu niets doen is zeker achteruitgang. Zelfstandigheid is geen alternatief meer.
Als GroenLinks willen we ons bij fusieonderhandelingen hard maken voor het groene en open karakter van de dorpen, het behouden van lokaal verenigingsleven en ontmoetingsplekken, levendigheid en sociale verbondenheid in de kernen, bestuurlijke nabijheid en een goede vertegenwoordiging in de raad. We hopen dat een fusie leidt tot meer bestuurskracht en efficiëntie. We vinden het heel belangrijk dat inwoners laten weten welke prioriteiten zij hebben bij een fusie. Daarom zal vanaf april tot de zomer 2026 een participatieronde volgen, in de vorm van een enquête in combinatie met dorpsgesprekken voor alle inwoners. De enquête is online en offline beschikbaar. Een Burgerberaad had mooi geweest, maar is op deze korte termijn niet te organiseren. De uitkomsten van de participatieronde zijn voeding voor de gesprekken van de colleges én voor de voorlopige keuze van een gesprekspartner, waarmee fusievoorwaarden zullen worden afgetast. De keuze voor een fusiepartner zal pas in december 2026 worden gevraagd aan de raad.