Een terugblik

In 1991 werd de gemeente Wormerland gevormd door de fusie van Jisp, Wormer en Wijdewormer. Deze fusie was noodzakelijk vanwege de kwetsbaarheid van de kleine gemeentes. Vervolgens bleek relatief snel, dat er voor de langere termijn meer versterking nodig was om de best mogelijke gemeente voor inwoners te kunnen blijven. Daarom vonden er gesprekken plaats met meerdere gemeentes in de regio om een gezamenlijke ambtelijke organisatie te vormen. Een zogenaamde ambtelijke fusie. Wormerland en Oostzaan vormden in 2010 samen OVER-gemeenten en het was de bedoeling dat ook Landsmeer en Waterland hier deel van zouden uitmaken. Vandaar de 4 bolletjes in het logo. Het liep anders en 2 van de 4 bolletjes bleven leeg. 

Enkele jaren later hevelde het rijk een belangrijk pakket aan taken over naar de gemeenten. Onder andere de Jeugdzorg en WMO moesten voortaan door de gemeenten worden gedaan. Helaas stond hier niet voldoende geld tegenover om dat allemaal te organiseren. Vandaar de nog steeds gebruikte slogan: ‘Geen taken zonder knaken’. In onze regio Zaanstreek-Waterland werd gekozen voor een aanpak waarbij een aantal gemeentes zorg en hulp gezamenlijk inkopen. Zaanstad is de contracthouder voor veel van deze zaken. Denk bijvoorbeeld aan de thuiszorg. 
Ook zijn er veel gemeenschappelijke regelingen, zoals de Veiligheidsregio (brandweer), GGD en Omgevingsdienst. De Metropool Regio Amsterdam is ook een belangrijke samenwerking waar we met 32 gemeenten en 2 provincies inzitten. Hier worden afspraken gemaakt over hoe we onze omgeving inrichten. We hebben bijvoorbeeld afgesproken dat we gaan voor houtbouw bij nieuwbouwprojecten, dat er bepaalde fietsverbindingen komen in de regio, dat er zoveel mogelijk binnenstedelijk wordt gebouwd et cetera. Uiteraard is het belangrijk dat onze wethouders bij overleggen van deze samenwerkingen goed beslagen ten ijs kunnen komen naast gemeenten als Purmerend, Amsterdam, Zaanstad, Almere en Lelystad. Goede voorbereiding en ondersteuning vanuit onze organisatie is daarbij heel belangrijk.

In 2018 riep de toenmalige Commissaris van de Koning, Johan Remkes, de kleine gemeenten in onze regio op om in actie te komen voor onze bestuurlijke toekomst. Er werd op aangedrongen om met een plan van aanpak te komen voor de zomer van 2020, om te voorkomen dat we restproblematiek zouden worden en gewoon bij Zaanstad worden gevoegd. In 2020 is de gemeenteraad van Wormerland aan de slag gegaan en is er een traject gestart om onder begeleiding van een bureau (Rijnconsult) tot een volgende stap te komen. Een raadpleging onder inwoners maakte daar ook onderdeel van uit. Er was een website waar mensen konden reageren, er is een kaart met vragen huis aan huis verspreid en mensen zijn op verschillende locaties geïnterviewd. Uit deze raadpleging kwam naar voren dat de meeste mensen graag zelfstandig wilden blijven, maar zich wel afvroegen of dat nog realistisch was. Ook werd aangegeven dat mensen duidelijkheid wilden over het onderwerp: ‘Raad, maak een keuze’. 
Vervolgens werd met een ruime meerderheid in de gemeenteraad gekozen voor een zelfstandig Wormerland, met een uitbreiding van de ambtelijke samenwerking. Er werd ingezien dat de huidige situatie kwetsbaar was en daarom wilde de gemeenteraad het 3e en 4e bolletje uit het logo alsnog graag invullen. GroenLinks heeft toen aangegeven deze variant als niet haalbaar te beschouwen. Ten eerste waren er geen potentiële partners, want Landsmeer en Waterland wilden niet bij de ambtelijke fusie komen. Ten tweede was het kwetsbaar, omdat we ook afhankelijk bleven van wat Oostzaan zou gaan doen en ten derde leek de ambtelijke fusie financieel én qua organisatie nog te kwetsbaar en daarmee niet toekomstbestendig. Wij stemden daarom tegen dit raadsvoorstel en gaven aan dat de dienstverlening en de voorzieningen bij ons voorop staan. GroenLinks wilde de best mogelijke gemeente zijn voor de inwoners. Daarmee zijn we in 2022 ook de verkiezingen in gegaan. 

De afgelopen periode van 4 jaar is er veel gebeurd. We zien dat we door de ligging van de gemeente naast grotere gemeenten die een ander loonhuis hebben en andere doorgroei voor werknemers kunnen bieden, vaak snel mensen kwijtraken. Er was en is een flink verloop van mensen die nieuw binnen komen, hard werken, veel leren en vertrekken naar zo’n grotere gemeente of zelfs de provincie die in Haarlem zetelt. Zeer begrijpelijk, maar wel een probleem voor ons. Helemaal omdat we ook met veel zogenaamde eenpitters werken. Als er iemand vertrekt, ziek wordt of anderszins uitvalt is dat meteen een groot probleem. Dit wordt deels opgevangen met inhuur, maar dat is duur en ook via inhuur kunnen we niet altijd mensen krijgen. Zo is er bijvoorbeeld een bepaalde periode niemand geweest op ruimtelijke ordening. Met alle gevolgen van dien. 

Intussen heeft de gemeenteraad vanaf 2024 een fusie met Wormerland, Oostzaan en Landsmeer onderzocht. De zogenaamde WOL-fusie. De VVD fracties in de 3 gemeenten hebben hiervoor het voortouw genomen en vervolgens is het vanwege de groenlandelijkheid die ons bindt zeer zorgvuldig onderzocht. Uit het toen opgestelde rapport van &vdLaar bleek helaas, dat zelfstandigheid, een ambtelijke WOL-fusie en een bestuurlijke WOL-fusie alle 3 niet robuust genoeg waren en niet toekomstbestendig. Dat was een nare boodschap.

Een WOL+ of zelfs WOL++ gemeente zou wel voldoende mogelijkheden bieden om de best mogelijke gemeente voor de inwoners te zijn en blijven op de langere termijn. Daarmee bedoelen we een fusiegemeente met Wormerland, Oostzaan, Landsmeer, Waterland en/of Edam-Volendam. Daarom is verkend of deze 2 gemeenten dat zouden willen en tegelijkertijd is er een begrotingsscan gedaan naar de WOL om dieper te kijken naar de financiële (on)mogelijkheden van de WOL. Uit die scan bleek dat WOL financieel onvoldoende toekomst biedt en uit de verkenning kwam naar voren dat Waterland en Edam-Volendam niet wilden aansluiten bij een WOL++ gemeente. Daarmee viel deze mooie groenlandelijke fusiegemeente af. 

Waar we nu staan

In oktober 2025 heeft de raad van Wormerland  min of meer noodgedwongen besloten om een fusie met Zaanstad, Purmerend of een opknipvariant te verkennen door middel van gesprekken met deze gemeenten en de uitkomsten af te zetten tegen zelfstandigheid. Dit laatste ondanks dat het college al aangaf een zelfstandig Wormerland als zeer kwetsbaar te beschouwen. De gemeenteraad heeft via de begeleidingscommissie bestaande uit alle fractievoorzitters verschillende gespreksonderwerpen meegegeven aan het college. Tegelijkertijd is er gekozen voor een financiële quickscan naar een zelfstandig Wormerland, zonder de gedeelde organisatie met Oostzaan. Want intussen heeft Oostzaan enige tijd geleden het besluit genomen om te gaan fuseren en dus uit de gedeelde organisatie te stappen. 

Uit de quickscan van Necker bleek, dat een zelfstandig Wormerland inderdaad zeer kwetsbaar is en daarmee niet toekomstbestendig. Uit de gesprekken met Purmerend en Zaanstad bleek onder andere dat beide gemeenten open staan voor fusie met Wormerland, maar dat ze de komende periode vanwege de intensiteit van een fusietraject slechts 1 keer gaan fuseren. Aangezien Landsmeer en Oostzaan beide al hebben aangegeven te gaan fuseren en Landsmeer zelfs al de fusiegesprekken met Purmerend wil starten is het van belang om binnen afzienbare tijd ook als Wormerland een keuze te maken. Daarnaast vindt GroenLinks, met het vorige participatietraject in gedachten, dat niet alleen de mogelijke partners maar vooral ook onze inwoners duidelijkheid verdienen. Welke kant gaan we op? Met wie zijn we de best mogelijke gemeente?

Dat hangt zeer nauw samen met de wensen van inwoners. Wat vinden inwoners nu echt belangrijk? Is dat behoud van het groen? Nabijheid van bestuur en dus een gemeenteloket om je paspoort op te halen en een contactcommissie of dorpsraad voor alle kernen? Moet het zwembad koste wat het kost openblijven, of willen we toch liever lagere woonlasten? Dat zijn allemaal zaken die meewegen bij het kiezen van een voorlopige partner om fusiegesprekken mee te voeren. Daarom wil GroenLinks nu eerst horen wat voor afwegingen inwoners maken en dat zwaarwegend meenemen bij die voorlopige keuze in juni. 

Financiën

Het lijkt soms alsof Wormerland een mooie financiële uitgangspositie heeft. Dat is jammer genoeg een vertekend beeld. We hebben vrij veel geld zitten in onze reserves en voorzieningen. Maar die bedragen zijn ergens voor en kan je niet zomaar uitgeven om gaten te vullen. Sterker nog, de begroting hebben we de komende jaren alleen maar sluitend kunnen krijgen door een greep uit de algemene reserve te doen (wat incidenteel mag vanuit het rijk). Maar de andere voorzieningen en reserves kunnen we niet zomaar inzetten en datgene waar het geld voor is bedoelt moet ook gewoon nog uitgevoerd worden. Er zit bijvoorbeeld nog een bedrag in de duurzaamheidsreserve. Dat hebben we hard nodig om te kunnen voldoen aan de opdracht vanuit het Rijk om alle wijken van het gas af te krijgen. Een ander probleem is, dat wij geen meerjareninvesteringsplan hebben. Het is dus onduidelijk wat wij nog precies gaan uitgeven, maar er moeten uiteraard wel zaken gebeuren. Denk bijvoorbeeld aan het bouwen van een nieuw schoolgebouw. Ook is gebleken dat het onderhoud aan wegen in Wormerland een stuk duurder uitpakt dan gedacht. In Jisp was daar 100.000 euro voor vrijgemaakt en plotseling werd er 900.000 euro voor gevraagd. We weten nog niet wat het uiteindelijk echt gaat kosten. Ook horen we dat we een lage netto schuldquote hebben. Dat klopt. Als je niet investeert, heb je ook geen schuld. Verder hebben we al zeer hoge woonlasten en zijn ook andere kosten zoals de bouwleges, trouwleges en hondenbelasting buiten proportioneel hoog. De hoge bouwleges zijn meteen een probleem voor de betaalbaarheid van woningen. GroenLinks vindt dat een groot probleem en ziet daar dan ook een kans bij fusie. 

De gemeentelijke organisatie

Belangrijker nog is onze organisatie. De salarissen zijn afgestemd op het inkomen van de burgemeester en dat is afhankelijk van het aantal inwoners. Zo lang wij een kleine gemeente blijven kunnen we medewerkers nooit een loon en de doorgroei bieden die in de buurt komt van wat Zaanstad, Purmerend, Alkmaar en Haarlem kunnen bieden. Daarmee blijft de organisatie zeer kwetsbaar. Dat draagt er aan bij dat projecten stil liggen, mensen die om hulp vragen 20 keer hun verhaal moeten doen bij 20 elkaar opvolgende ambtenaren, meerjarenplannen niet van de grond komen en onze wethouders zonder voldoende ambtelijke ondersteuning en dus slecht beslagen ten ijs aanschuiven bij de zo belangrijke overleggen in de regio. Dit alles bij elkaar zorgt er voor dat GroenLinks net als D66, CDA en POV afgelopen 10 maart heeft moeten besluiten dat een zelfstandig Wormerland niet langer realistisch en haalbaar is. Hoe naar dit besluit ook is, het is het eerlijke verhaal.

Onze conclusie, met ook een hoopvolle toekomst

De best mogelijke gemeente voor inwoners blijft voor GroenLinks de inzet. Daarom gaan we nu bij de participatie ophalen wat inwoners verwachten en wensen van de gemeente. Intussen is onze inzet voor de fusiegemeente:

  • Behoud van ons groene, unieke veenweidegebied.
  • Behoud van zwembad, bieb en theater
  • Een contactcommissie voor Wormer en versterking van de bestaande contactcommissie/ dorpsraden
  • Een gemeenteloket in Wormer waar inwoners terecht kunnen voor zaken als een paspoort
  • Behoud of uitbreiding naar andere kernen van ons Wormerlandse strooibeleid
  • Bouwleges omlaag voor betaalbare woningen
  • Hondenbelasting afschaffen
  • OZB omlaag
  • Versterking van onze dorpshuizen, Scwo en vrijwilligers

Wellicht heeft u als inwoner andere of betere ideeën. Wij horen dat heel erg graag en hopen van harte dat u meedoet aan de inwonerparticipatie met dorpsgesprekken en online/offline vragen. Ook bent u altijd welkom om te mailen naar Karen.

Tot slot nog een overweging achter de realiteit: Wormerland is veel meer dan een naam. Wormerland zijn wij, de mensen en hoe we met elkaar omgaan. Wormerland is het veld en de weidevogels. Wormerland is samen doen met een warm hart: de vele evenementen en activiteiten in de dorpen en kernen. Iedere kern heeft zijn eigenheid en geeft Wormerland kleur. Dat blijft. Juist door te fuseren met een grote buurgemeente kunnen we kwaliteit blijven bieden aan onze inwoners. In een groter geheel, met een warm hart voor Wormerland.